Nauðungarvistun

Um nauðungarvistun er fjallað í III. kafla lögræðislaga nr. 71/1997.

Með samþykki sýslumanns má vista sjálfráða mann gegn vilja sínum á sjúkrahúsi til meðferðar í allt að 21 sólarhring frá dagsetningu samþykkisins ef hann er haldinn alvarlegum geðsjúkdómi eða verulegar líkur eru taldar á að svo sé eða ástand hans er þannig að jafna megi til alvarlegs geðsjúkdóms, sem og ef maður á við alvarlega áfengisfíkn að stríða eða ofnautn ávana- og fíkniefna og nauðungarvistun er óhjákvæmileg að mati læknis.

Beiðni um nauðungarvistun einstaklings á sjúkrahúsi getur félagsþjónusta sveitarfélaga, eða samsvarandi fulltrúi sveitarstjórnar á dvalarstað varnaraðila, lagt fram þegar talið er réttmætt að gera þá kröfu vegna tilmæla aðila sjálfs, vandamanna hans, læknis eða vina, eða vegna vitneskju um hag aðila er fengist hefur á annan hátt. Beiðni um nauðungarvistun skal vera skrifleg og beint til sýslumanns. Skal slík beiðni að jafnaði rituð á eyðublað sem sýslumaður lætur í té. Með beiðni skal fylgja læknisvottorð sem ekki má vera eldra en þriggja daga þegar það berst sýslumanni, nema alveg sérstaklega standi á.

 Sýslumaður skal, þegar er honum berst beiðni um nauðungarvistun, taka málið til afgreiðslu. Skal sýslumaður afla þeirra gagna er hann telur nauðsyn bera til ef eigi er talið unnt að afgreiða mál á grundvelli beiðni og meðfylgjandi læknisvottorðs.

 Á vegum sýslumanns skal starfa trúnaðarlæknir sem sýslumaður getur leitað umsagnar hjá ef þörf krefur áður en heimild er veitt til nauðungarvistunar. Trúnaðarlæknir hefur jafnan heimild til að kanna ástand manns sem dvelst í sjúkrahúsi gegn vilja sínum og kynna sér sjúkraskrá hans.

 Ákvörðun sýslumanns um hvort nauðungarvistun skuli heimiluð eða ekki skal vera skrifleg og rökstudd og skal hún tilkynnt þeim er beiðni bar fram. Ef beiðni er samþykkt skal ákvörðun jafnframt send yfirlækni á hlutaðeigandi sjúkrahúsi þegar í stað með tryggilegum hætti, ásamt ljósriti af læknisvottorðinu sem fylgdi beiðninni. Sýslumaður skal einnig senda afrit af samþykki sínu til þess sem nauðungarvistaður er þar sem kemur fram að viðkomandi eigi rétt á að njóta ráðgjafar og stuðnings ráðgjafa vegna sjúkrahúsdvalarinnar og meðferðar þar, og enn fremur að honum sé heimilt að leita úrlausnar dómstóla um ákvörðun sýslumanns um vistun.

 Nauðungarvistun, sem samþykkt hefur verið af sýslumanni, má aldrei haldast lengur en yfirlæknir telur hennar þörf og ekki lengur en 21 sólarhring frá dagsetningu ákvörðunar sýslumanns. Ákvörðun sýslumanns um nauðungarvistun er endanleg á stjórnsýslustigi, en hægt er að bera ákvörðun sýslumanns undir dómstóla.

 Heimilt er með úrskurði dómara að framlengja nauðungarvistun manns í eitt skipti í allt að 12 vikur að liðnum 21 sólarhring frá dagsetningu ákvörðunar sýslumanns. Slík framlenging nauðungarvistunar getur falið í sér rýmkun sem er háð mati læknis. Ennfremur er heimilt að framlengja nauðungarvistun manns ef krafa hefur verið gerð fyrir dómi um að hann verði sviptur sjálfræði.