Stimpilgjald
Yfirlit:
Meginheimild um álagningu, fjárhæð og útreikninga stimpilgjalds er i lögum um stimpilgjald nr. 36/1978.
Þá er að finna í ritinu Verklagsreglur við innheimtu stimpilgjalda (útg. fjármálaráðuneytið, janúar 2012), ítarlega umfjöllun og upplýsingar um innheimtu gjaldsins og ýmis álitaefni sem upp hafa komið síðan lögin voru samþykkt.
Nánar um útreikninga stimpilgjalds - (Hér er einvörðungu fjallað um stimpilgjald af skjölum sem ætluð eru til þinglýsingar. Um stimpilgjald af kaupmálum vísast til umfjöllunar hér og um stimpilgjöld af félagssamningum félaga með ótakmarkaðri ábyrgð vísast til umfjöllnar um firmaskrá hér).
Af veðskuldabréfum og tryggingabréfum, þegar skuld ber vexti, greiðist 1,5% stimpilgjald af fjárhæð bréfs.
Af veðskuldabréfum og tryggingarbréfum, þegar skuld ber ekki vexti, greiðist 0,5% stimpilgjald af fjárhæð bréfs.
Af afsölum og kaupsamningum um fasteign greiðist , 0,4 % stimpilgjald af fasteignamati eignar að lóðarréttindum meðtöldum.
Af afsölum og kaupsamningum um skip yfir 5 brúttótonn, greiðist 0.4% stimpilgjald af kaupverði skips þó aldrei lægri en áhvílandi veðskuldir.
Af leigusamningum um lóðir og jarðir, greiðist 2% stimpilgjald af áskilinni leigu. Húsaleigusamningar eru stimpilfrjálsir.
Nánar um nokkur atriði tengd stimpilgjaldi og innheimtu þess:
Efnisyfirlit:
A) Hvaða skjöl eru stimpilskyld og hlutfall stimpilgjalds
B) Undantekningar
C) Tímamörk - stimpilsekt
D) Ýmis ákvæði
A) Hvaða skjöl eru stimpilskyld og fjárhæð stimpilgjalds (Vísað er í einstakar greinar laga nr. 36/1978 um stimpilgjald með síðari breytingum hér að neðan án tilgreiningar)
Stimpilskylda og fjárhæð stimpilgjalds ræðst af tegund löggernings sem skjal geymir. Má flokka þá löggerninga í þrennt:
1) Afsöl, kaupsamningar eða aðrir yfirfærslugerningar fyrir:
a) fasteign eða fasteignarréttindi
b) skip yfir 5 brúttótonn
2) Leigusamningar um lóðir og jarðir; afnotaréttindi jarða, veiðiréttindi o.fl.
3) Skuldabréf, tryggingabréf, endurrit aðfarargerða o.fl.
Það athugist að ef í sama skjali er fleiri en ein tegund gerninga, svo sem afsal veitt og veð sett, eru báðar eða allar tegundir stimpilskyldar (6. gr.). Þá fer stimpilskyldan eftir réttindum sem það veitir en ekki nafni þess eða formi (5. gr.).
A 1 a) Fasteignir:
Af afsölum, kaupsamningum og öðrum yfirfærslugerningum um fasteign greiðist 0,4 % stimpilgjald af fasteignamati eignar (1. mgr. 16. gr. ) að lóðarréttindum eignar meðtöldum (1. mgr. 17. gr.). Þegar kaupsamningur er stimplaður er afsal til sama kaupanda stimpilfrjálst.
(Sjá má almennar upplýsingar um mat fasteigna og mat einstakra eigna hér á vef Þjóðskrár Íslands, http://www.skra.is/). Í reglum fjármálaráðuneytisins nr. 622/2004 um um útreikning stimpilgjalds af heimildarbréfum fyrir fasteignum er að finna nánari reglur um útreikning af heimildarbéfum fyrir fasteignum, ef mat hefur ekki farið fram.
Dæmi: Af afsali eða kaupsamningi fyrir fasteign sem að meðtöldum lóðarréttindum er í fasteignamati metin á 25.000.000 kr. ber að greiða 0,4% stimpilgjald eða 100.000 kr.
A 1 b) Skip yfir 5 brúttótonn o.fl.:
Af afsölum og kaupsamningum um skip yfir 5 brúttótonn, greiðist 0.4% stimpilgjald af kaupverði skips. (1. mgr. 16. gr.) Stimpilgjald af heimildarbréfum fyrir skipum telst eftir því kaupverði sem tilgreint er fyrir eignina í bréfunum, enda teljist það sennilegt, þó aldrei lægri fjárhæð en nemur áhvílandi veðskuldum (2. mgr. 17. gr.). Veðskuldir miðast við áhvílandi skuldir á söludegi en ekki nafnverð skuldar á þinglýsingarvottorði).
(Sjá má skrá yfir íslensk skip þar sem m.a. koma fram upplýsingar um þyngd þeirra hér á vef Siglingastofnunar, http://www.sigling.is/ (Skipaskrá í pdf-formi) og einnig á vef Fiskistofu, http://www.fiskistofa.is/ (innsláttarsvæði efst til hægri).
Aðrar eignir: Af afsölum, kaupsamningum eða samsvarandi yfirfærslugerningum fyrir öðrum eignum en að framan greinir, t.d. vegna kaupa eða sölu á loftförum, ökutækjum eða öðru lausafé ber ekki að greiða stimpilgjald enda er slíkum skjölum yfirleitt ekki þinglýst.
A 2) Leigusamningar um lóðir og jarðir, veiðiréttindi, kvaðir o.fl.
Fyrir stimplun leigusamninga um jarðir og lóðir, heimildarskjala um veiðiréttindi á landi og skjala sem leggja ítök, skyldur og kvaðir á annarra eign skal greiða 20 kr. fyrir hvert byrjað þúsund (2%) af áskilinni leigu eða endurgjaldi (20. gr.). Hljóði stimpilskylt skjal um árlegar tekjur eða gjöld, sem áskilin eru eða lofuð um ótiltekinn tíma eða fyrir ákveðið tímabil sem er 25 ár eða lengra, skal reikna stimpilgjald af árgjaldinu tuttugu og fimmföldu. Ef árabil er ákveðið innan við 25 ár telst stimpilgjaldið af árgjaldinu margfölduðu með áratölunni. Sé árgjaldið mismunandi skal taka meðalgjaldið (2. gr.c).
Af leigusamningum um aðrir eignir en að framan greinir, svo sem húsnæði hvort heldur er til íbúðar eða fyrir atvinnustarfsemi, greiðist ekki stimpilgjald. ( 6. tl. 35. gr)
A 3) Skuldbréf og tryggingarbréf
Af veðskuldabréfum og tryggingabréfum, þegar skuld ber vexti, ber að greiða 1,5% stimpilgjald af fjárhæð bréfs. Sama gjald skal greiða fyrir stimplun aðfarargerða, kyrrsetningargerða og löggeymslu þegar endurritum úr gerðabók um þessar gerðir er þinglýst.
Af veðskuldabréfum og tryggingarbréfum þegar skuld ber ekki vexti (tryggingabréf) ber að greiða 0,5% af fjárhæð bréfs.
Af skuldabréfum og tryggingarbréfa vegna afurðalána með veði í framleiðsluvörum sjávarútvegs, landbúnaðar eða iðnaðar skal greiða 3 kr. (0,3%) fyrir hvert byrjað þúsund af fjárhæð bréfs.
Fyrir stimplun aðfarargerða, kyrrsetningargerða og löggeymslu þegar endurritum úr gerðabók um þessar gerðir er þinglýst. skal greiða 1,5% stimpilgjald.
B) Undantekningar frá reglum skv. A lið
B 1) Fyrstu kaup einstaklings á íbúðarhúsnæði
Samkvæmt ákvæði í 1. gr. laga nr. 59/2008 um breytingu á lögum nr. 36/1978 um stimpilgjald með síðari breytingum eru skuldabréf og tryggingarbréf sem tryggð eru með veði í fasteign og gefin eru út til fjármögnunar fyrstu kaupa á íbúðarhúsnæði einstaklings stimpilfrjáls samkvæmt lögum þessum að uppfylltum eftirtöldum skilyrðum:
a. Kaupandi íbúðarhúsnæðis og skuldari samkvæmt hinu stimpilfrjálsa skjali hafi ekki áður verið skráður þinglýstur eigandi að íbúðarhúsnæði.
b. Kaupandi íbúðarhúsnæðis og skuldari samkvæmt hinu stimpilfrjálsa skjali skal vera þinglýstur eigandi að a.m.k. helmingi eignarhluta í þeirri fasteign sem keypt er.
c. Sú lánsfjárhæð sem fram kemur í hinu stimpilfrjálsa skjali skal einvörðungu ætluð til fjármögnunar kaupa á viðkomandi fasteign. Með íbúðarhúsnæði og fasteign í grein þessari er eingöngu átt við íbúðarhúsnæði til eigin nota. Séu fleiri en einn skuldari útgefendur að skuldabréfi eða tryggingarbréfi skv. 1. mgr. skal niðurfelling stimpilgjalds af skjalinu fara eftir hlut þess skuldara sem uppfyllir skilyrði þessarar greinar um fyrstu kaup á íbúðarhúsnæði. Hafi maki kaupanda og skuldara, eða sambúðaraðili, áður verið skráður þinglýstur eigandi að íbúðarhúsnæði skal réttur þess sem uppfyllir skilyrði greinarinnar til niðurfellingar stimpilgjalds aldrei vera meiri en nemur helmingi af annars ákvörðuðu stimpilgjaldi hins stimpilfrjálsa skjals.
B 2) Afsalsgjafi gerist eignaraðili að hlutafélagi eða sameignarfélagi sem eign er afsalað til
Þegar fasteign eða skip er afsalað hlutafélagi eða sameignarfélagi og eigandinn gerist eignaraðili að félaginu eða eykur eignarhlut sinn í því lækkar stimpilgjaldið í hlutfalli við eignarhluta hans í félaginu (16. gr. 2. mgr.).
B 3) Nauðungarsölur
Ef fasteign eða skip er selt veðhafa við nauðungarsölu greiðist hálft stimpilgjald. ( 16. gr. 4. mgr. )
B 4) Skjöl er sýna eignayfirfærslu fasteigna er lagðar hafa verið út erfingjum sem arfur eða maka upp í búshelming hans.
Ef fasteign hefur við andlát eiganda verið lögð út erfingja sem arfur eða maka upp í búshelming hans (skiptayfirlýsing) greiðist ekki stimpilgjald af slíku skjali enda sé ekki samhliða um sölu eða söluafsal að ræða. (16. gr. 5. mgr. )
B 5) Kaupmálar
Samkvæmt 31. gr. skal fyrir stimplun kaupmála, sem gerðir eru á undan stofnun hjúskapar greiða 50 kr.
Samkvæmt sömu grein skal fyrir stimplun kaupmála, sem gerðir eru síðar, greiða 4 kr. fyrir hvert byrjað þúsund þeirrar fjárhæðar sem verður séreign samkvæmt þeim. Verðmæti fasteigna skal í þessu sambandi metið samkvæmt ákvæðum 17. gr. en frá verði þeirra þannig ákvörðuðu má draga eftirstöðvar áhvílandi þinglýstra veðskulda. Frá veði annarra eigna má draga eftirstöðvar þinglýstra skulda er á þeim hvíla. Lágmarksgjald samkvæmt þessari málsgrein skal vera 50 kr.
B 6) Ákvæði 1. gr. laga nr. 132/2008 (ákvæði til bráðabirgða) um breytingu á lögum nr. 36/1978 stimpilgjald:
Við lögin (um stimpilgjald) bætast þrjú ný ákvæði til bráðabirgða, svohljóðandi:
a. (I.)
Þrátt fyrir ákvæði 8. og 24. gr. laganna skulu skjöl, sem gefin eru út á tímabilinu frá og með 7. október 2008 til og með 31. desember 2009 og fela í sér breytingar á skilmálum á fasteignaveðskuldabréfum einstaklinga, eða ný veðskuldabréf, sem gefin eru út til uppgreiðslu vanskila á fasteignaveðskuldabréfum einstaklinga, vera undanþegin greiðslu stimpilgjalds að því tilskildu að sömu aðilar séu að fasteignaveðskuldabréfinu og hinu nýja skjali. Með lögum nr. 130/2009 um ráðstafanir í skattamálum o.fl. var gildistími þessa ákvæðis framlengdur til 31. desember 2010.
Þá var bætt við ákvæðið nýjum málslið svohljóðandi: Undanþágan á ekki við þegar skilmálabreyting verður til þess að skjalið uppfyllir skilyrði 1. málsl 1. mgr. 24. gr. laganna.
Með þessari síðustu viðbót er verið að ná utan um þær skilmálabreytingar sem fela í sér að veðskuldabréf sem ekki ber vexti, veð eða ábyrgð sé skilmálabreytt þannig að bréfið beri við breytingarnar vexti, veð eða ábyrgð. Að mati fjármálaráðuneytisins (1 felur slík
skilmálabreyting í sér að eðli skuldabréfsins breytist það mikið skv. lögunum að ótækt sé að slíkar breytingar falli undir undanþágukvæði laganna Gæti slíkt leitt til þess að aðilar myndu stimpla bréf án vaxta, veðs eða ábyrgðar, komast síðan hjá greiðslu stimpilgjalds og skilmálabreyta síðan næsta dag án gjalds þótt eðli bréfsins breytist sannarlega.
(1 Tölvupóstur til sýslumanna 26.01.2010 .
b. (II.)
Þrátt fyrir ákvæði 24. og 26. gr. laganna skal, þegar fasteignaveðskuldabréf einstaklings er, á tímabilinu frá og með 7. október 2008 til og með 31. desember 2009, endurnýjað með nýju fasteignaveðskuldabréfi sem kemur í stað þess eldra, ekki greiða stimpilgjald af þeim hluta nýja fasteignaveðskuldabréfsins sem svarar til uppreiknaðs virðis eldra fasteignaveðskuldabréfsins ásamt vanskilum. Er ákvæði þetta óháð því hvort um nýjan kröfuhafa er að ræða samkvæmt hinu nýja fasteignaveðskuldabréfi.
Með lögum nr. 130/2009 var gildistími þessa ákvæðis framlengdur til 31. desember 2010.
c. (III.)
Þrátt fyrir ákvæði 24. og 26. gr. laganna skal ekki greiða stimpilgjald af þeim kröfuhafaskiptum á fasteignaveðskuldabréfum sem til koma ef Íbúðalánasjóður nýtir þá heimild sem honum er veitt í V. kafla laga nr. 130/2009, um heimild til fjárveitingar úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði o.fl., til að kaupa skuldabréf fjármálafyrirtækja sem tryggð eru með veði í íbúðarhúsnæði.
Með lögum nr. 130/2009 var gildistími þessara ákvæða til bráðabirgða framlengdur til 31. desember 2010.
d. Með 12. gr. laga nr. 130/2009 var bætt inn nýju ákvæði til bráðabirgða, svohljóðandi:
Þrátt fyrir ákvæði 8. og 24. gr. laganna skulu skjöl sem gefin eru út á tímabilinu frá og með 1. desember 2009 til og með 31. desember 2010 og fela í sér breytingar á skilmálum á bílalánum einstaklinga vera undanþegin greiðslu stimpilgjalds, að því tilskildu að sömu aðilar séu að bílaláninu og hinu nýja skjali.
B 7 Ákvæði 1. gr. laga nr. 49/2010 um breytingu á lögum nr. 36/1978, um stimpilgjald, og lögum nr. 88/1991, um aukatekjur ríkissjóðs.
Við lögin bætist nýtt ákvæði til bráðabirgða, svohljóðandi:
Þrátt fyrir ákvæði 24. og 26. gr. laganna skal, þegar bílalán einstaklings er, á tímabilinu frá og með 1. desember 2009 til og með 31. desember 2010, endurnýjað með nýju bílaláni sem kemur í stað þess eldra, ekki greiða stimpilgjald af þeim hluta nýja bílalánsins sem svarar til uppreiknaðs virðis eldra bílalánsins ásamt vanskilum. Er ákvæði þetta óháð því hvort um nýjan kröfuhafa er að ræða samkvæmt hinu nýja bílaláni.
C) Tímamörk - stimpilsekt
Stimpilskyld skjöl, sem gefin eru út hér á landi, skulu stimpluð áður en tveir mánuðir eru liðnir frá útgáfudegi, nema eindagi sé fyrr, og þá fyrir eindaga. Sama á við um endurrit aðfarargerða. Þau skulu hafa borist til þinglýsingar í síðasta lagi tveimur mánuðum eftir að aðför var gerð. Ef aðilar hafa ekki undirritað skjal sama dag telst fresturinn frá þeim degi sem sá fyrsti undirritaði (11. gr.).
Við það er miðað að ekki beri að greiða stimpilsekt við þinglýsingu aðfarargerðar þótt liðnir séu meira en tveir mánuðir frá aðför eða staðfestingu endurrits. (Heimild: Fjármálaráðuneytið, tölvupóstur 28.10.2010).
Ef stimpilskylt skjal er ekki stimplað innan tilskilins frests skv. framanskráðu skulu þeir sem hafa á hendi stimplun skjals (sýslumenn) gera stimpilbeiðanda (þinglýsingarbeiðanda) að greiða stimpilgjaldsálag (stimpilsekt) er nemi 10% fyrir hvert byrjað 7 daga tímabil umfram tilskilinn frest, allt að hálfu grunngjaldinu (36. gr. 1. mgr.).
Dæmi: Ef veðskuldabréf að fjárhæð 1.000.000 kr., sem útgefið er 1. júlí 2012, er afhent í þinglýsingu eftir 31. ágúst 2012 ber auk stimpilgjalds að greiða af því stimpilgjaldsálag (stimpilsekt) sem hér segir:
Frá og með 1. sept. til og með 7. sept. kr. 1.500
frá og með 8. sept. til og með 14. sept. kr. 3.000
frá og með 15. sept. til og með 21. sept. kr. 4.500
frá og með 22. sept. til og með 28. sept. kr. 6.000
frá og með 29. sept. . kr. 7.500.
Eftir þann dag hækkar stimpilsektin ekki frekar.
D) Ýmis ákvæði
D 1) Tilgreining fjárhæðar í skjölum.
Í stimpilskyldum skjölum skal þeirrar fjárhæðar jafnan getið sem stimpilskyldan er bundin við (2. gr. b.).
D 2) Höfuðstóll stofns til útreiknings stimpilgjalds skal að jafnaði vera á heilu þúsundi króna
Þegar stimpilgjald er reiknað ber að miða við að höfuðstóll fjárhæðarinnar standi á næsta heila þúsundi fyrir ofan raunfjárhæðina. Dæmi 1: Stimpilgjald af skuldabréfi að fjárhæð kr. 951.500 kr. 1,5% reiknast af kr. 952.000 eða kr. 14.280.
Dæmi 2 Stimpilgjald af afsali fyrir skip að tilgreindu verðmæti 12.345.460 kr. 0,4% reiknast af kr. 12.346.000 eða kr. 49.384.
D 3) Skjöl í erlendri mynt
Ef skjöl eru með skuldbindingar í erlendum gjaldmiðlum ber að umreikna fjárhæð gjaldmiðilsins í krónur á afhendingardegi skjalsins til sýslumanns og reikna síðan af þeirri fjárhæð (28. gr.) Miða ber við sölugengi eins og það er skráð á vef Seðlabankans, http://www.sedlabanki.is/, sjá hér.
D 4) Nýr eigandi fasteignar eða skips sem afsalað er hlutafélagi eða sameignarfélag gerist eignaraðili að félaginu.
Þegar fasteign eða skip er afsalað hlutafélagi eða sameignarfélagi og eigandinn gerist eignaraðili að félaginu eða eykur eignarhlut sinn í því lækkar stimpilgjaldið í hlutfalli við eignarhluta hans í félaginu (16. gr. 2. mgr.).
D 5) Skuld skv. skuldabréfi eða tryggingarbréfi endurnýjuð með nýju bréfi
Ef skuld er endurnýjuð með nýju bréfi skal skv. 26. gr. greiða helming stimpilgjalds sem ella er innheimt af skuldabréfum og tryggingabréfum. Miðað hefur verið við að bréf sé gefið út til sama lánveitanda og eldra skjal. Þá hefur verið miðað við að gjaldið skuli tekið án tillits til þess hvort höfuðstóll nýja bréfsins er vegna gjaldfallinna eða ógjaldfallinna eftirstöðva, vaxta, dráttarvaxrta eða annars kostnaðar.
D 6) Skipt um lánveitanda eða skuldara á skuldabréfi
Ef skipt er um skuldareiganda á skuldabréfi eða tryggingarbréfi (lánveitanda) eða nýr skuldari kemur í stað eldri skuldara (skuldskeyting) greiðist ekkert stimpilgjald.
D 7) Samningar milli hjóna
Sömu regur gilda um greiðslu og fjárhæð stimpilgjalds við afsöl, kaupsamninga og aðra samsvarandi yfirfærslugerninga milli hjóna og þeirra sem eru í staðfestri samvist annars vegar og milli tveggja ótengdra aðila hins vegar.
Þó hefur verið tíðkað að gera undanþágu frá töku stimpilgjalds ef aðeins annað hjóna er þinglýstur eigandi fasteignar sem þau búa eða hafa búið á og þau afhenda yfirlýsingu, undirritaða af báðum, þar sem fram kemur að þau hafi frá upphafi bæði annast fjármögnun kaupa eða byggingar en af vangá hafi eingöngu annað hjóna verið þinglýstur eigandi. Þetta gildir hins vegar ekki ef annað hjóna ætlar að láta sinn helming eignar (50%) af hendi við hitt þannig að það eignast 100%.
Þá hefur ekki verið tíðkað að innheimta stimpilgjald þegar þinglýst er eignayfirlýsingum, sem eru hluti af samningi um fjárskipti milli hjóna við skilnað og bæði fá eignir í sin hlut.
- - -
Uppfært 13.01.2012
