Greiðslum sanngirnisbóta miðar vel
Lög um sanngirnisbætur nr. 47/2010 tóku gildi í maí 2010, en á grundvelli þeirra er ríkissjóði heimilt að greiða bætur til einstaklinga sem voru vistaðir sem börn á vistheimilum á vegum hins opinbera um og eftir síðustu öld og urðu fyrir ofbeldi eða annarskonar illri meðferð á meðan á vistuninni stóð. Um er að ræða níu heimili og hefur starfsemi þeirra allra sætt könnun vistheimilanefndar sem hefur mjög víðtækar lagaheimildir til að rannsóknar og ber öllum óháð mögulegri þagnarskyldu að veita nefndinni umbeðnar upplýsingar. Er af þessari ástæðu undanþegin upplýsingalögum. Könnun nefndarinnar er forsenda þess að bótagreiðsla komi til álita, en nefndin hefur nú lokið störfum að sinni og liggja eftir hana fjórar skýrslur um starfsemi heimilanna og framkvæmd barnaverndarmála.
Fyrirkomulag bótagreiðslu er með þeim hætti að tilteknum sýslumanni er falið að gefa út innköllun á bótakröfum vegna heimilanna og er innköllunarfresturinn þrír mánuðir. Síðan fer sýslumaður yfir innkomnar kröfur og gerir bótakrefjendum sáttaboð, telji hann forsendur til greiðslu bóta. Bótakrefjandi hefur svo 30 daga til að taka eða hafna sáttaboðinu. Ef bótakrefjandi kýs að una ekki sáttaboðinu getur hann skotið máli sínu til úrskurðarnefndar um sanngirnisbætur, en hún er skipuð einum hæstaréttarlögmanni, einum lækni og einum sálfræðingi. Sá sem tekur boðinu telst hafa afsalað sér frekari rétti til bóta á hendur ríkinu og eftir atvikum sveitarfélögum.
Sýslumaðurinn á Siglufirði hefur annast þann hluta verkefnisins sem snýr að sýslumanni og er nú lokið innköllun vegna sex heimila af þeim níu sem um er að ræða. Alls bárust 432 kröfur vegna heimilanna sex, en innköllun fór fram í nokkrum hlutum. Langflestar kröfurnar hafa komið í gegnum skrifstofu tengiliðar með vistheimilum, en starf tengiliðar var sett á fót til þess að aðstoða bótakrefjendur við að koma kröfum sínum á framfæri og einnig leita ýmissa félagslegra úrræða fyrir fyrrverandi vistmenn, óski þeir eftir því. Hafa embættið og tengiliður því átt mikið og gott samstarf vegna þessa málaflokks. Þegar þetta er ritað hefur um 340 málum lokið með greiðslu bóta og hefur ríkissjóður skuldbundið sig til greiðslu á rétt um það bil einum milljarði króna í bætur, en þær koma þó ekki allar til greiðslu í einu, heldur er greiðslum skipt niður í allt að 36 mánuði eftir fjárhæð þeirra. Hámarksbætur á grundvelli laganna eru ríflega 6 milljónir króna en fjárhæðin hækkar árlega vegna verðbreytinga. Tæplega 40 bótakröfum hefur verið hafnað af hálfu sýslumanns og tíu bótakrefjendur hafa skotið ákvörðun sýslumanns um bætur til úrskurðarnefndar. Reiknað er með að þegar verkefninu lýkur á árinu 2013 muni ríkissjóður hafa skuldbundið sig til greiðslu á allt að einum og hálfum milljarði króna í sanngirnisbætur.