Hjónaskilnaðir

Skilnaður að borði og sæng.

Telji hjón eða annað hjóna sig ekki geta haldið hjúskap áfram geta þau óskað eftir skilnaði að borði og sæng. Hægt er að leita til sýslumanns og óska eftir skilnaði ef hjón eru sammála um það en einnig er hægt að leita til dómstóla.

Við skilnað að borði og sæng falla niður flest réttaráhrif hjúskaparins, t.d. fjárhagsleg samábyrgð og gagnkvæmur erfðaréttur.

Réttaráhrif skilnaðar að borði og sæng falla niður ef hjón taka upp sambúð að nýju nema um sé að ræða stutta tilraun til þess að endurvekja hjúskapinn. Þá fellur skilnaður að borði og sæng einnig niður ef aðilar búa áfram saman umfram þann tíma sem eðlilegt má teljast að taki að afla nýs húsnæðis.

Komi í ljós að annar aðilinn vill ekki skilnað að borði og sæng, getur sýslumaður ekki veitt skilnaðarleyfi. Sá sem óskar skilnaðar að borði og sæng, gegn vilja maka síns, getur leitað til dómstóla með þá kröfu, en fram kemur í hjúskaparlögum að maki sem ekki telur sig geta haldið áfram hjúskap, eigi rétt á skilnaði að borði og sæng fyrir dómstólum.

Lögskilnaður að undangengnum skilnaði að borði og sæng.

Hvor maki um sig á rétt á lögskilnaði einu ári eftir að skilnaður að borði og sæng var veittur. Ef hjón eru sammála um að óska lögskilnaðar geta þau fengið hann að sex mánuðum liðnum eftir að skilnaður að borði og sæng var veittur.

Hafi skilnaður að borði og sæng varað í 12 mánuði eða lengur getur hvor aðili fyrir sig óskað lögskilnaðar. Lögskilnað á þeim grundvelli er hægt að fá hjá sýslumanni ef gagnaðilinn fellst á kröfuna. Rísi ágreiningur um veitingu lögskilnaðar á grundvelli undanfarandi skilnaðar að borði og sæng er hægt að leita til dómstóla með skilnaðarkröfuna. Er þá hægt að krefjast lögskilnaðar ef meira en 12 mánuðir eru liðnir frá skilnaði að borði og sæng.

Þeir skilnaðarskilmálar (forsjá, meðlag, fjárskipti, lífeyrir) sem hjón hafa komið sér saman um eða ákveðnir hafa verið með öðrum hætti í tilefni skilnaðar að borði og sæng skulu einnig gilda eftir að lögskilnaður er veittur, nema annað hafi verið tekið fram þegar skilnaður að borði og sæng var veittur.

Nálgast má sérstakt eyðublað með beiði um lögskilnað eftir skilnað að borði og sæng hér.

Beinn lögskilnaður.

Í vissum tilvikum er hægt að krefjast lögskilnaðar án þess að skilnaður að borði og sæng hafi verið veittur. Þessi tilvik eru:

Samvistarslit hjóna.

   Tvíkvæni.

      Hjúskaparbrot.

      Líkamsárás eða kynferðisbrot.

Hafi hjón ekki búið saman vegna ósamlyndis í tvö ár eða meira getur hvort um sig krafist lögskilnaðar, án undanfarandi skilnaðar að borði og sæng.

Þá getur annað hjóna krafist lögskilnaðar, án þess að skilnaður að borði og sæng hafi áður verið veittur, ef tiltekin atvik eru fyrir hendi. Þar getur verið um að ræða hjúskaparbrot, tvíkvæni, líkamsárás, kynferðisbrot (sem bitnar á hinu eða barni sem býr hjá þeim) eða atferli sem veldur alvarlegum ótta um líkamsárás eða kynferðisbrot. Ef annað hjóna gerir sig sekt um eitthvað af framangreindu getur hitt hjóna krafist lögskilnaðar á þeim grundvelli.

Til að sýslumaður geti veitt lögskilnað á grundvelli einhverra ofangreindra atvika þarf sá sem krafa beinist að, að fallast á lögskilnaðarkröfu á þeim grundvelli. Einnig þurfa hjónin að vera sammála um að lögskilnaðar skuli leita hjá sýslumanni. Komi í ljós að sá sem krafa beinist að samþykkir hana ekki getur sýslumaður ekki veitt lögskilnaðarleyfi. Samkvæmt hjúskaparlögum er þá hægt að leita til dómstóla með kröfuna.

Sáttavottorð.

Ef börn hjónanna, annars eða beggja, undir 18 ára aldri, búa á heimili hjónanna, þarf að leggja fram vottorð prests (forstöðumanns trúfélags) um árangurslausa sáttatilraun til að fá útgefið leyfi til skilnaðar að boðri og sæng.

Vottorðið má ekki vera eldra en 6 mánaða. Ef hjón eru utan trúfélaga eða hvort í sínu trúfélagi, þá leitar sýslumaður eða fulltrúi hans um sættir.

Hvaða atriði þarf leiða til lykta áður en unnt er að veita skilnaðarleyfi:

Forsjá barna.
Ef hjón eiga saman börn yngri en 18 ára þarf að ákveða hvort þeirra skuli fara með forsjá (foreldraábyrgð) eða hvort hún skuli að vera sameiginleg. Ef foreldra greinir á um forsjá getur sýslumaður boðið upp á sérfræðiráðgjöf til þess að leysa ágreininginn.  Ekki þarf að greiða fyrir þessa ráðgjöf. 
Ef foreldrar geta ekki leyst ágreining sinn um forsjá verður að leita til dómstóla til þess að leysa úr honum.
Skilnaðarleyfi verður ekki gefið út nema  fyrir liggi samkomulag um forsjá eða fyrir liggi að ágreiningur hafi verið lagður fyrir dómstóla.

Sjá nánari umfjöllun um forsjá í kaflanum forsjá , hér á vefnum.

Meðlagsgreiðslur.
Við skilnað verða hjón að ákveða hvernig meðlagsgreiðslum með börnum skuli háttað.
Ef ágreiningur er um meðlagsgreiðslur getur sýslumaður úrskurðað um slíkan ágreining. Úrskurð sýslumanns um meðlag má kæra til dómsmálaráðuneytisins.

Sjá nánari umfjöllun um meðlag í kaflanum meðlag, hér á vef sýslumanna.

Fjárskipti hjóna.

Hjón þurfa að gera með sér skriflegan fjárskiptasamning og leggja hann fram og staðfesta samkomulag við fyrirtöku skilnaðarmálsins hjá sýslumanni
Ef hjón eru ekki sammála um fjárskiptin þarf að bera málið undir héraðsdóm og óska þess að opinber skipti á búinu fari fram til fjárslita.
Sýslumaður getur ekki veitt skilnaðarleyfi nema annaðhvort liggi fyrir samningur hjóna um fjárskipti eða úrskurður héraðsdóms um að opinber skipti skuli fara fram.
Ef bæði hjón eru eignalaus er yfirlýsing þeirra þess efnis færð í gerðabók sýslumanns og þarf þá ekki að leggja fram fjárskiptasamning.

Umgengni.

Það er ekki skilyrði fyrir útgáfu skilnaðarleyfis að búið sé að ákveða hvernig umgengni foreldra og barns skuli hagað.

Sjá nánar um umgengni í kaflanum umgengni, hér á vefnum.

Framfærsla hjóna.

Hjón eru framfærsluskyld hvort við annað og við skilnað að borði og sæng þarf að taka afstöðu til þess hvort annað hjóna skuli greiða hinu framfærslueyri eða lífeyri, enda er hin gagnkvæma framfærsluskylda milli hjónanna við lýði allt fram til þess að lögskilnaður er veittur. Komi í ljós ágreiningur um greiðslu framfærslueyris eða lífeyris úrskurðar sýslumaður í því máli og má kæra úrskurð sýslumanns til dómsmálaráðuneytisins.

Gagnkvæm framfærsluskylda er á milli hjóna allt til þess að lögskilnaður er veittur. Eftir lögskilnað verður öðru hjóna því ekki gert að greiða hinu lífeyri nema alveg sérstaklega standi á.

Tilkynning um skilnað til Þjóðskrár.

Sýslumaður sendir Þjóðskrá tikynningu um skilnað, heimilisföng aðila og skipan forsjár barna. Eru þá upplýsingar um hjúskaparstöðu aðila, lögheimili þeirra og barna þeirra skráðar í samræmi við þær upplýsingar í þjóðskrá.

Skylda Tryggingastofnunar ríkisins til greiðslu meðlags.

Í leyfisbréfi til skilnaðar að borði og sæng eða lögskilnaðar er getið um skipan meðlagsgreiðslna með börnum. Rétthafi meðlags-greiðslna getur snúið sér til Tryggingastofnunar ríkisins og óskað eftir því að stofnunin greiði því meðlag skv. leyfisbréfinu.  Það ber að athuga að Tryggingastofnun greiðir foreldri aðeins einfalt meðlag með hverju barni.  Sjá umsókn um slíkar greiðslur hér á vef stofnunarinnar, www.tr.is.   Hafi foreldrar samið um eða verið úrskurðað viðbótarmeðlag og meðlagsskylt foreldri greiðir það ekki verður það foreldri sem á rétt á greiðslunni sjálft að annast  innheimtu þess.

Lagaákvæði um stofnun og slit hjúskapar, fjármál hjóna, framfærsluskyldu o.fl. er að finna í hjúskaparlögum nr. 31/1993. Lagaákvæði um forsjá og meðlag eru í barnalögum nr. 76/2003 og í greinargerð með lögunum er einnig að finna umfjöllun um efni þeirra.