Erfðafjárskattur

Erfðafjárskattur.

Hugtak
Greiða ber skatt, erfðafjárskatt, af öllum fjárverðmætum sem við skipti á dánarbúi manns hverfa til erfingja. Um erfðafjárskatt gilda lög nr. 14/2004 um erfðafjárskatt.

Skattstofn og fjárhæð
Samkvæmt 1. mgr. 2. gr. laganna er erfðafjárskattur 5% af skattstofni dánarbús, þó þannig að af fyrstu 1.000.000 kr. greiðist ekki erfðafjárskattur.

Undanþegnir skyldu til greiðslu erfðafjárskatts skv. 2. mgr. 2. gr. laganna eru maki arfleifanda og sambýlismaður eða kona, sem var í óvígðri sambúð með hinum látna eða hinni látnu, og tekur arf eftir hann/hana samkvæmt erfðaskrá. Þetta á einnig við um einstakling sem er í staðfestri samvist með arfleifanda samkvæmt lögum um staðfesta samvist.

Erfðafjárskýrsla

Erfingjum ber að greiða erfðafjárskatt af þeim fjármunum sem til þeirra renna og verða þeir að fylla út sérstakt eyðublað, erfðafjárskýrslu, með ítarlegu yfirliti um eignir og skuldir dánarbúsins.  

Stundum ganga erfingjar frá svonefndri einkaskiptagerð þar sem tilgreindar eru eignir og skuldir búsins og hvernig þeim er skipt milli erfingja.   Skv. 4. mgr.  93. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum er sýslumanni heimilt að ósk erfingja að láta hjá líða að krefja þá um einkaskiptagerð ef honum þykja nægar upplýsingar koma fram í erfðafjárskýrslu um þann látna, erfingja hans, eignir búsins og skuldbindingar þess.  Ef einkaskiptagerð er ekki lögð fyrir sýslumann skal litið svo á að erfingjar hafi fengið allar eignir búsins lagðar út eftir arfshlutföllum. 

Skil erfðafjárskýrslu, meðferð sýslumanns og greiðsla erfðafjárskatts.

Þegar erfðafjárskýrslu er skilað til sýslumanns skulu allir erfingjar hafa undirritað hana og með henni fylgja staðfest afrit a.m.k. þriggja síðustu skattframtala arfleifanda.  Ef á reynir  er erfingjum skylt að láta sýslumönnum í té ókeypis og í því formi sem óskað er allar nauðsynlegar upplýsingar og gögn er álagning skattsins kann að grundvallast á og unnt er að láta þeim í té.

Sýslumaður skal svo fljótt sem auðið er yfirfara erfðafjárskýrslu og gæta þess sérstaklega að hún sé í samræmi við skiptagerð viðkomandi dánarbús, ef gengið hefur verið frá skiptagerð.  Telji sýslumaður skýrslu áfátt getur hann veitt viðkomandi aðilum tiltekinn frest til að bæta úr eða leiðrétt sjálfur séu ágallar smávægilegir.  Þegar sýslumaður hefur yfirfarið skýrsluna og telur hana fullnægjandi skal hann ákvarða erfðafjárskatt hvers erfingja, árita skýrsluna og tilkynna það hverjum erfingja fyrir sig.  Jafnframt leggur sýslumaður skattinn á í tekjubókhaldskerfi ríkisins.  Gjalddagi erfðafjárskatts er tíu dögum eftir að sýslumaður tilkynnir erfingjum um áritun erfðafjárskýrslu.  Ef erfingja greinir á við sýslumann um ákvörðun skattsins er að finna reglur um hvernig með skuli farið í lögum er erfðafjárskatt.

Að lokinni áritun sýslumanns skal hann senda skýrsluna til skattstjóra í sínu umdæmi sem yfirfer hana og kannar hvort eignir séu réttilega taldar fram.  Skal hann hafa gert það innan 40 daga frá því að skýrslan barst honum og gera erfingjum viðvart eftir að hann hefur lokið yfirferðinni.

Þegar erfðafjárskattur er greiddur geta erfingjar fengið áritun sýslumanns á skjöl sem þarf til að skrá eignir á nöfn þeirra, t.d. ef þinglýsa þarf fasteign eða umskrá bifreið í ökutækjaskrá.  Athygli er vakin á því að ekki er heimilt að umskrá slíkar eignir fyrr en að þessu loknu.

Þegar erfðafjárskttur er greiddur ber skv. 6. gr. laga nr. 88/1991 að greiða svonefnt skiptagjald í ríkissjóð.

Form fyrir erfðafjárskýrslu má nálgast á vef ríkisskattstjóra (hægt að fylla út beint).

Hér á vef tolllstjórans, www.tollur.is, er að finna upplýsingar um skattskyldu dánarbúa og meðferð skulda og inneigna í skatti hjá ríkissjóði.

Um höfnun arfs og réttaráhrif þess má m.a. lesa í úrskurði ríkisskattstjóra hér á vef embættis hans, www.rsk.is .

Til athugunar varðandi skattskyldu söluhagnaðar við sölu íbúðarhúsnæðis

Nokkuð er um að erfingjar þekki ekki skattaleg áhrif þess að íbúðarhúsnæði er selt á meðan það er í eigu dánarbús og telji að söluhagnaður íbúðarhúsnæðis sem hefur verið í eigu hins látna í yfir 2 ár sé alltaf skattfrjáls. Þar sem nokkur munur er á skattlagningu einstaklinga og dánarbúa, og oft um háar fjárhæðir að ræða þegar að íbúðarhúsnæði er selt, er ástæða til að vekja sérstaka athygli á þessum mun.

Það er því æskilegt að framangreind atriði komi skýrt fram í leiðbeiningum  t.d. þegar að sótt eru um leyfi til skipta. Einnig mætti bæta þessu við í ágætar leiðbeiningar á vef sýslumannsembættanna varðandi dánarbú t.d. undir liðnum ráðstöfun eigna bús en þar kemur eftirfarandi fram "Þegar erfingjar hafa fengið leyfi til einkaskipta geta þeir ráðstafað eignum dánarbúsins. Erfingjar geta því selt eignir búsins, t.d. hús og bíl og tekið út af bankareikningum þess. Þeir verða að gera þetta í sameiningu og jafnframt vera sammála um það hvað hver þeirra eigi að fá í sinn hlut."   ^{_{(Heimild:  Tölvupóstur Ríkisskattstjóra til sýslumanna frá 26. janúar 2010).}}